Πότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά ύδατα το δηλητηριώδες ψάρι – Ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν για τους ανθρώπους
Ο λαγοκέφαλος εδραιώνεται πλέον ως μία από τις σοβαρότερες απειλές για τα οικοσυστήματα, την αλιεία και τη δημόσια υγεία στην Μεσόγειο.
Πάνω από 65 ξενικά είδη ψαριών έχουν πλέον εγκατασταθεί στις ελληνικές θάλασσες, σύμφωνα με τη βιολόγο-ιχθυολόγο του ΕΛΚΕΘΕ Νότα Περιστεράκη. «Από αυτά, ιδιαίτερα άφθονα τα τελευταία χρόνια στις νοτιότερες θάλασσές μας, είναι ο λαγοκέφαλος (ιδιαίτερα 2 τοξικά είδη λαγοκέφαλου), το λεοντόψαρο, τα ξενικά μπαρμπούνια, οι γερμανοί, ξενικοί λούτσοι, η γαυρόφρισσα, 2 είδη τρομπέτας, 2 είδη μπλε καβουριών, 2 είδη ξενικών γαρίδων και το σουπιοκαλάμαρο. Αθροιστικά, όλα τα είδη μαζί είναι γύρω στα 1.000» σημειώνει η ερευνήτρια εξηγώντας ότι πολλά είδη έφτασαν τα τελευταία 15 χρόνια μέσω του Καναλιού του Σουέζ από την Ερυθρά Θάλασσα. Η εξάπλωσή τους ενισχύεται από την κλιματική αλλαγή, την άνοδο της θερμοκρασίας και της αλατότητας, προκαλώντας νέες πιέσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Πρόσφατη διεθνής μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Biology, καταγράφει σχεδόν δύο δεκαετίες περιστατικών που συνδέονται με το είδος Lagocephalus sceleratus: από δηλητηριάσεις μετά την κατανάλωσή του έως επιθέσεις με σοβαρούς τραυματισμούς.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από το 2004 έως το 2023, τα οποία προέρχονταν από νοσοκομειακά αρχεία, διαδικτυακά δημοσιεύματα, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και προσωπικές συνεντεύξεις.
Συνολικά, είχαν καταγραφεί 198 περιστατικά στην Ανατολική Μεσόγειο, μεταξύ των οποίων 28 επιθέσεις σε ανθρώπους και 27 θάνατοι από κατανάλωση λαγοκέφαλου.
Η εικόνα που προκύπτει αποτυπώνει πως οι αναφορές αυξάνονται με την πάροδο των ετών, εξέλιξη που οι επιστήμονες αποδίδουν τόσο στην εξάπλωση του είδους όσο και στη βελτίωση των μηχανισμών καταγραφής. Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρεται πως οι περισσότερες δηλητηριάσεις σημειώθηκαν τον χειμώνα, ενώ τα περιστατικά δαγκωμάτων ήταν συχνότερα κατά τους θερινούς μήνες, όταν αυξάνεται η ανθρώπινη παρουσία στη θάλασσα.
Photo: Shutterstock
Ένας από τους πιο επιβλαβείς «εισβολείς»
Η Μεσόγειος θεωρείται μία από τις θαλάσσιες περιοχές με τη μεγαλύτερη εισβολή ξενικών ειδών παγκοσμίως. Περισσότερα από 1.000 μη αυτόχθονα είδη έχουν ήδη καταγραφεί στα νερά της. Ανάμεσά τους, ο λαγοκέφαλος ξεχωρίζει λόγω της ταχείας ανάπτυξης και των πολλαπλών επιπτώσεών του.
Το είδος προέρχεται από την Ερυθρά Θάλασσα και πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην περιοχή το 2003 και μέσα σε λίγα χρόνια εξαπλώθηκε σε μεγάλο μέρος της λεκάνης.
Από τα 13 είδη της οικογένειας Tetraodontidae, έξι έχουν πλέον καταγραφεί στη Μεσόγειο. Ωστόσο, το Lagocephalus sceleratus, θεωρείται το πιο επικίνδυνο για τον άνθρωπο και ένα από τα πλέον καταστροφικά για την αλιευτική δραστηριότητα.
Η νευροτοξίνη που μπορεί να αποβεί θανατηφόρα
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από την τετραδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη που εντοπίζεται στους ιστούς του ψαριού. Η ουσία εμποδίζει τη λειτουργία των διαύλων νατρίου στα νευρικά κύτταρα και μπορεί να προκαλέσει μούδιασμα, μυϊκή αδυναμία, παράλυση, αναπνευστική ανεπάρκεια και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, θάνατο.
Η τοξίνη δεν εξουδετερώνεται με το μαγείρεμα, την κατάψυξη ή άλλες συνήθεις μεθόδους επεξεργασίας. Για τον λόγο αυτό, ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να καταναλώνεται σε καμία περίπτωση.
Σε τέτοια περίπτωση, η έγκαιρη μεταφορά σε νοσοκομείο είναι κρίσιμη, καθώς δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο και η αντιμετώπιση βασίζεται στην υποστήριξη των ζωτικών λειτουργιών.
Από τα δαγκώματα έως τους ακρωτηριασμούς
Παράλληλα, ο λαγοκέφαλος διαθέτει ισχυρά, κοπτικά δόντια, ικανά να προκαλέσουν βαθιά τραύματα. Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν καταγραφεί περιστατικά που κυμαίνονται από απλά δαγκώματα έως σοβαρές κακώσεις και ακρωτηριασμούς δακτύλων.
Οι επιθέσεις φαίνεται να αυξάνονται κατά την αναπαραγωγική περίοδο, όταν το ψάρι εμφανίζει πιο επιθετική συμπεριφορά. Κολυμβητές, ψαράδες και δύτες καλούνται να αποφεύγουν κάθε επαφή και να μην επιχειρούν να το πιάσουν με γυμνά χέρια.
Η παρουσία του στην Ελλάδα
Στα ελληνικά νερά, το Lagocephalus sceleratus καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005. Έκτοτε, η παρουσία του έχει επεκταθεί, ιδίως στο Νότιο Αιγαίο και στην Κρήτη. Έχουν σημειωθεί δηλητηριάσεις και επιθέσεις, ενώ η εξάπλωσή του προκαλεί σημαντικές ζημιές στους αλιείς.
Μπορεί κανείς να το αναγνωρίσει από το επιμήκες σώμα, το πλατύ κεφάλι, τα δυνατά δόντια και την ικανότητά του να διογκώνεται όταν αισθανθεί απειλή.
Δεν πρέπει να αλιεύεται για κατανάλωση, να αγγίζεται ή να επιστρέφεται στη θάλασσα με γυμνά χέρια. Σε περίπτωση σύλληψης, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή κατά την αφαίρεσή του από τα αλιευτικά εργαλεία.
Αν υπάρξει δάγκωμα, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Αντίστοιχα, συμπτώματα όπως μούδιασμα γύρω από το στόμα, ναυτία, μυϊκή αδυναμία ή δυσκολία στην αναπνοή μετά την κατανάλωση άγνωστου ψαριού αποτελούν επείγον περιστατικό.
πηγή: ygeiamou.gr
