Η εφηβική κατάθλιψη δεν φαίνεται πάντα – πως θα την καταλάβεις

Υπάρχουν παιδιά που χαμογελούν, βγαίνουν, έχουν καλούς βαθμούς και ενεργή κοινωνική ζωή, κι όμως, μέσα τους μπορεί να δίνουν μάχες καθημερινά. Η ψυχολόγος και κοινωνική ερευνήτρια Αγνή Μαριακάκη γράφει για την εφηβική κατάθλιψη, τα ύποπτα σημάδια και τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να τα βοηθήσουν.

Όλη η Ελλάδα μιλάει αυτές τις μέρες για δύο 17χρονες. Συμφωνούμε σε έναν ένοχο: τις εξετάσεις, το σύστημα, την πίεση. Είναι φυσικό. Όταν συμβαίνει κάτι αφόρητο, ο εγκέφαλος ψάχνει μία αιτία, για να τη μισήσει. Αλλά αν διαβάσει κανείς προσεκτικά το γράμμα που άφησε η μία 17χρονη, βλέπει μια άλλη πραγματικότητα. Η κοπέλα έγραψε ότι ζούσε σε κατάθλιψη τρία ολόκληρα χρόνια. Από τα 14 της. Όχι από τις εξετάσεις. Από τα 14 της.

Αυτή η μία λεπτομέρεια αλλάζει τα πάντα. Συγχέουμε την αφορμή με την αιτία. Οι εξετάσεις ήταν η τελευταία σταγόνα σε ένα ποτήρι που γέμιζε από τα 14. Και αυτό που πραγματικά γέμιζε το παιδί με αδιέξοδο έχει όνομα και λέγεται εφηβική κατάθλιψη.

Σήμερα, 1 στα 5 κορίτσια στις δυτικές χώρες βιώνει επεισόδιο κατάθλιψης πριν τα 18 του. Πριν από δεκαπέντε χρόνια ήταν 1 στα 13. Έχουμε διπλασιασμό σε μια γενιά. Δεν είναι «πιο πιεστική η εποχή». Είναι διαφορετική εποχή. Οθόνες, αϋπνία, μόνιμη σύγκριση, κοινωνικά δίκτυα που εξουθενώνουν. Η Δρ. Jean Twenge έχει δείξει σε χρόνια ερευνών ότι από το 2012 και μετά, σχεδόν ταυτόχρονα σε πολλές χώρες, οι δείκτες ψυχικής δυσφορίας στους εφήβους εκτοξεύθηκαν.

Σαν να μπήκε κάτι αθόρυβα στο δωμάτιο των παιδιών μας. Και πολλές φορές… δεν το καταλαβαίνουμε. Γιατί η εφηβική κατάθλιψη δεν έρχεται πάντα ντυμένη στα μαύρα. Μερικές φορές φοράει χαμόγελο. Έρχεται με καλούς βαθμούς. Με εξόδους. Με stories. Με αστεία στο τραπέζι. Και οι γονείς λένε: «Μα αφού γελούσε χθες». Ναι. Και πολλές φορές γελούσε ακριβώς για να μη ρωτήσει κανείς παραπάνω.

Αυτό που στην κλινική βλέπουμε συχνά είναι παιδιά υψηλής λειτουργικότητας. Παιδιά που συνεχίζουν να αποδίδουν ενώ μέσα τους καταρρέουν σιωπηλά. Συχνά είναι παιδιά που αγαπούν βαθιά τους γονείς τους. Παιδιά ευαίσθητα. Παιδιά που σκέφτονται: «Δεν θέλω να τους στεναχωρήσω άλλο». Και κρύβουν τον πόνο τους σαν κακό μυστικό.

iStock

Τι μπορούμε λοιπόν να προσέξουμε;

Όχι ένα μεμονωμένο σημάδι. Έναν συνδυασμό αλλαγών:

• αλλαγές στον ύπνο για πάνω από δύο εβδομάδες,
• μεγάλες αλλαγές στο φαγητό,
• απομάκρυνση από φίλους, απομόνωση,
• πράγματα που κάποτε αγαπούσαν και τώρα δεν τα συγκινούν,
• αλλαγές στις σχολικές επιδόσεις, στη συμπεριφορά.

Υπάρχει και αυτό που περιέγραψε ο Aaron Beck ως γνωστική τριάδα της κατάθλιψης: αρνητική στάση προς τον εαυτό, προς τον κόσμο και προς το μέλλον. Αυτό το:

• Δεν αξίζω.
• Ο κόσμος είναι εχθρικός.
• Δεν υπάρχει μέλλον για μένα.

Η ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΔΕΝ ΕΡΧΕΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΝΤΥΜΕΝΗ ΣΤΑ ΜΑΥΡΑ. ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ ΦΟΡΑΕΙ ΧΑΜΟΓΕΛΟ, ΕΡΧΕΤΑΙ ΜΕ ΚΑΛΟΥΣ ΒΑΘΜΟΥΣ, ΜΕ ΕΞΟΔΟΥΣ, ΜΕ STORIES ΚΑΙ ΜΕ ΑΣΤΕΙΑ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ, ΑΚΡΙΒΩΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗ ΡΩΤΗΣΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ.

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Και τώρα το πιο πρακτικό κομμάτι:

Κάνουμε συγκεκριμένες ερωτήσεις

Ας μην ρωτάμε μόνο: «Είσαι καλά;» Σχεδόν πάντα θα έρθει ένα: «Ναι». Ας κάνουμε συγκεκριμένες ερωτήσεις:

• Σε βαραίνει κάτι που κρατάς μόνος σου;
• Ύπάρχει κάτι που σε δυσκολεύει και δεν ξέρεις πώς να μου το πεις;

Μιλάμε με παιδοψυχίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας

Αν δείτε συμπτώματα να κρατούν πάνω από δύο εβδομάδες, μην περιμένετε να περάσει μόνο του. Μιλήστε με παιδοψυχίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας. Η έγκαιρη παρέμβαση σώζει ζωές.

Περιορίζουμε οθόνες

Και κάτι ακόμη πολύ σημαντικό αυτές τις μέρες: Περιορίστε την υπερέκθεση στις ειδήσεις και στα social media γύρω από τέτοιες υποθέσεις. Υπάρχει το φαινόμενο της κοινωνικής μίμησης μετά από έντονα προβεβλημένες αυτοκτονίες, γνωστό και ως Werther effect, και χρειάζεται προσοχή.

Όχι απαγόρευση. Αλλά συζήτηση. Εξήγηση και παρουσία. Το «ας αποφύγουμε αυτές τις μέρες το Instagram, για να κρατήσουμε το μυαλό μας καθαρό και ήσυχο».

ΚΑΠΟΙΕΣ ΦΟΡΕΣ, ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΛΥΣΗ ΕΚΕΙΝΗ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ, ΑΛΛΑ ΕΝΑΝ ΕΝΗΛΙΚΑ ΠΟΥ ΝΑ ΑΝΤΕΧΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΔΙΠΛΑ ΤΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΜΕΧΡΙ ΝΑ ΞΗΜΕΡΩΣΕΙ.

Να αντέξουμε να δούμε αυτό που μας τρομάζει

Μερικές φορές η αγάπη χρειάζεται και κάτι ακόμα: να αντέξουμε να δούμε αυτό που μας τρομάζει. Να κάνουμε δύσκολες ερωτήσεις στα παιδιά μας χωρίς κηρύγματα. Να ακούσουμε τις απαντήσεις χωρίς να πούμε αμέσως: «μην το σκέφτεσαι» ή «όλα θα περάσουν».

Γιατί μερικές φορές ένα παιδί δεν χρειάζεται λύση εκείνη τη στιγμή. Χρειάζεται έναν ενήλικα που να αντέχει να μείνει δίπλα του μέσα στο σκοτάδι μέχρι να ξημερώσει. Και αν εσύ ή κάποιος δικός σου άνθρωπος βιώνει σκοτεινές σκέψεις, μπορεί να καλέσει τη Κλίμακα στη γραμμή 1018, 24 ώρες το 24ωρο, ανώνυμα και δωρεάν.

πηγή: ow.gr