Η διαταραχή «αποπροσωποποίησης», αίτια & τρόποι αντιμετώπισης!

Οι διαταραχές αποπροσωποποίησης & αποπραγματοποίησης υπάγονται στη γενική κατηγορία διαταραχών γνωστές  ως Διασχιστικές διαταραχές. Βασικό χαρακτηριστικό των διαταραχών αυτών είναι η μεταβολή στις λειτουργίες της ταυτότητας, της των μηχανισμών συνείδησης & της μνήμης.

Οι Διασχιστικές Διαταραχές…

Επιγραμματικά, οι διαταραχές που εντάσσονται στην κατηγορία των διασχιστικών διαταραχών είναι: Πολλαπλή Προσωπικότητας ή Διασχιστική Διαταραχή Ταυτότητα, Ψυχογενής τάση φυγής & Διαταραχή Αποπροσωποποίησης ή αποπραγματοποίησης…

Αποπροσωποίηση κατά την Υπαρξιακή Ψυχολογία…

Η αποπροσωποποίηση, σύμφωνα με την οπτική της Υπαρξιακής Ψυχολογίας είναι η απουσία προσωπικής ταυτότητας ή ιδιοπροσωπίας στην σύγχρονη κοινωνία. Πρόκειται για όρο που χρησιμοποιήθηκε για να επισημάνει την «εξανθρώπινη» πλευρά των σύγχρονων κοινωνιών.

Τι είναι η Διαταραχή Αποπροσωποίησης (Depersonalization)…;

Η αποπροσωποποίηση είναι μια διαταραχή της αντίληψης, συνείδησης (συνειδητότητας) που συνίσταται στην στρεβλή αίσθηση πραγματικότητας του ατόμου όσον αφορά τον εαυτό. Το αποτέλεσμα είναι το άτομο να νιώθει αλλοτριωμένο ή απομακρυσμένο από τον εαυτό του. νιώθει να μην αναγνωρίζει και να μην έχει αίσθηση του εαυτού του  και σαν ένας εξωτερικός παρατηρητής των ενδο – ψυχικών του λειτουργιών ή του σώματος του, τον νιώθει σαν μη υπαρκτό, σαν να κινείται μηχανικά ή σαν να είναι μέσα σε οπτασία ή σε ονειρική κατάσταση.

Ακόμα, το άτομο μπορεί να νιώθει ότι δεν έχει αυτο – έλεγχο όσον αφορά στον επίπεδο της αυτενέργειας στις πράξεις του και διακατέχεται από φόβο μήπως οδηγηθεί σε παρανοειδής – ψυχοπαθολογικές καταστάσεις. Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου αποπροσωποποίησης, ο έλεγχος της πραγματικότητας παραμένει δυσχερής έως αδύνατος.

Το βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι επίμονα ή/και επαναλαμβανόμενα επεισόδια αποπροσωποποίησης σε βαθμό που να προκαλούν υποκειμενική ενόχληση. Κι αυτό γιατί ήπια αποπροσωποποίηση χωρίς σημαντική έξαρση είναι συχνό φαινόμενο και  συμβαίνει κάποια στιγμή και σε ανύποπτο χρόνο, αιφνίδια στο 50% των νεαρών ενηλίκων ατόμων, συνήθως ύστερα από σοβαρό στρες ή έντονη αγχώδη κατάσταση.

Συχνά η αποπροσωποποίηση  (αίσθηση μη ύπαρξης του εαυτού) συνοδεύεται από αποπραγματοποίηση (αίσθηση μη ύπαρξης πραγματικότητας του περιβάλλοντος).

Διαγνωστικά Κριτήρια Διαταραχής Αποπροσωποποίησης…

  • Το πάσχον άτομο αισθάνεται ότι είναι ένας εξωτερικός παρατηρητής μη έχοντας έλεγχο των ψυχικών του/συνειδησιακών λειτουργιών του, του εαυτού του ή ακόμη και του σώματος του.

  • Επίμονες ή/και επαναλαμβανόμενες εμπειρίες όπου το άτομο αισθάνεται να λειτουργεί μηχανικά και ασυνείδητα ή και ασυναίσθητα, σαν να βρίσκεται σε όνειρο.

  • Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου, το άτομο βρίσκεται σε αδυναμία επίγνωσης & άγνοια πραγματικότητας καθώς επίσης τελεί σε κατάσταση αυταπάτης,

  • Η αποπροσωποποίηση είναι τόσο σοβαρή και επίμονη ώστε να προκαλεί στο άτομο έντονη υποκειμενική δυσφορία, δυσανασχέτηση και ενόχληση.

  • Η εμπειρία αποπροσωποποίησης είναι αυτοτελής διαταραχή και δεν είναι συνοδό σύμπτωμα κάποιας άλλης διαταραχής (οργανικό ψυχοσύνδρομο ή ψύχωση ή διαταραχή πανικού).

 Αίτια προδιάθεσης της Αποπροσωποποίησης…

Κατά μία έννοια, η αποπροσωποίηση αποτελεί έναν μηχανισμό άμυνας & αυτο – προστασίας που τίθεται σε λειτουργία  μετά από κάποιο έντονα τραυματικό & ιδιαζόντως στρεσογόνο γεγονός (πχ. αυτοκινητικό ατύχημα, απώλεια προσώπου ή περιουσίας κλπ). Ωστόσο, ενοχοποιούνται για την έναρξη των επεισοδίων αποπροσωποποίησης και άλλοι, μη τραυματικοί παράγοντες, εξαιτίας των οποίων κάποιος μπορεί να περιέλθει σε κατάσταση αποπροσωποποίησης όπως για παράδειγμα: έντονο σωματικός άλγος, η ύπνωση ή ακόμη και το έντονο αίσθημα σωματικής κούρασης.

Έρευνες έχουν αναφέρει ότι για την έναρξη επεισοδίων ευθύνονται προδιαθεσικοί παράγοντες, όπως είναι: η κατάθλιψη και η τοξίκωση από ψυχοδραστικές ή ψυχότροπες ουσίες ή κάποια χειρουργική επέμβαση, η υπερένταση & ο έντονος φόβος, απόγνωση & οδύνη από φυσικές καταστροφές ή και σωματική ή ψυχολογική κακοποίηση.

Υπό αυτήν την πρώτη ερμηνεία της αποπροσωποποίησης ως έναν αμυντικό μηχανισμό, μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί τα επεισόδια εμφανίζονται συχνά στη ζωή του ατόμου, κατόπιν στρεσογόνων γεγονότων αλλά και γιατί τα επεισόδια πολλές φορές έρχονται απροειδοποίητα & αυτόματα  χωρίς προφανή αιτία. 

Αυτός ακριβώς είναι ο τρόπος με τον οποίο ο εαυτός μας προσπαθεί να μας αναγκάσει να βελτιώσουμε πτυχές του εαυτού μας, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα ψυχοσωματικά συμπτώματα.

Θεραπεία της Αποπροσωποποίησης…

Η αποτελεσματικότητα των διάφορων θεραπειών για την διαταραχή της αποπροσωποποίησης τίθενται υπό αμφισβήτηση. Γενικά ωστόσο, προτείνονται κυρίως συμβουλευτική ψυχοθεραπεία αλλά και αντικαταθλιπτικά φάρμακα (εκλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (π.χ. φλουοξετίνη).

Έχει παρατηρηθεί ωστόσο ότι – στις υπαρξιστικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις- ότι η διεύρυνση της συνείδησης & αντίληψης αυτοεικόνας του ατόμου αλλά και η αποδοχή της πραγματικότητας όπως αυτή υφίσταται, συμβάλλει στην μείωση των εσωτερικών συγκρούσεων και στην μείωση της έντασης & συχνότητας αγχωδών διαταραχών, οδηγεί εντέλει στην μείωση ή και στην εξάλειψη των επεισοδίων αποπροσωποποίησης. Ωστόσο, οφείλουμε να αναφέρουμε ότι οι σχετικές έρευνες είναι λιγοστές και η μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα δεν έχει μελετηθεί επαρκώς αλλά βρίσκεται υπό εξέταση.

του Λάσκαρη Κωνσταντίνου

(146)